Veel gemeenten staan voor een opgave die ze niet volledig kunnen sturen, maar waar ze wel voor aan de lat staan: de opvang van asielzoekers. De spreidingswet legt de taakstelling neer bij gemeenten. Maar het systeem — logistiek, plaatsingen, bewonersstromen — is van oudsher landelijk georganiseerd.

Dat leidt tot een herkenbare spanning. Je bent verantwoordelijk voor wat er in jouw gemeente gebeurt, maar de touwtjes liggen niet altijd in jouw handen. De vraag is dan niet óf je iets doet, maar hoe.

Rheden koos voor een duidelijk antwoord: zelf de regie pakken. In opdracht van de gemeente heb ik dat helpen vormgeven.

Wat is een DGO?

Vanaf 1 januari 2026 is de Duurzame Gemeentelijke Opvang (DGO) formeel van start gegaan. Bij een DGO neemt de gemeente het grootste deel van de dagelijkse uitvoering op zich: de opvanglocatie, begeleiding, participatie, activering en de gidsfunctie voor zorg. Het COA blijft eindverantwoordelijk en bewaakt de wettelijke kaders, maar heeft geen operationele aansturing op de dagelijkse uitvoering. Lokale regie, binnen landelijke kaders.

Dat klinkt als een verzwaring van de gemeentelijke taak — en dat is het ook. Maar het geeft gemeenten iets terug wat in het traditionele systeem ontbreekt: invloed op wat er daadwerkelijk met mensen gebeurt.

Waarom kiezen gemeenten hiervoor?

In het bestaande opvangsysteem worden asielzoekers regelmatig verplaatst. Van de ene locatie naar de andere, soms meerdere keren per jaar. Dat maakt duurzame participatie en integratie structureel moeilijk. Je kunt geen taalles starten, geen werkplek regelen, geen vertrouwensrelatie opbouwen als iemand over een paar maanden weer weg is.

Een DGO doorbreekt dat patroon. Mensen die instromen in de opvang blijven in de gemeente. Ze leren de buurt kennen. Ze starten met taal en werk. En als ze een status krijgen, kunnen ze in diezelfde gemeente uitstromen naar een woning. Integratie begint niet na de procedure — het begint op dag één.

In Rheden zijn de effecten zichtbaar: hogere arbeidsparticipatie onder bewoners, minder incidenten, meer draagvlak in de samenleving. Toen de tijdelijke opvang met 260 plekken werd aangekondigd, kwamen er tien reacties op het persbericht. Acht daarvan waren positief — van mensen die wilden helpen met taalles of andere ondersteuning.

Procesregie als werkwijze

Een DGO is geen klassieke projectopgave. Je kunt het niet vooraf dichttimmeren. Het vraagt om een manier van werken die past bij een situatie waarin niet alles vaststaat: schakelen tussen niveaus, afstemmen met partners, intern ruimte maken voor nieuwe processen, en waar nodig een doorbraak forceren.

In april 2026 mocht ik bij de VPNG hierover spreken, tijdens de vakgroep Procesregie. We legden de aanpak van Rheden langs het MKDH-model: macht, kracht, draagvlak en haalbaarheid. Vier vragen die elke gemeente zichzelf kan stellen:

Macht. Waar zit de ruimte voor lokale invulling? De spreidingswet legt een verplichting neer, maar biedt tegelijk de opening om dat op eigen wijze in te vullen.

Kracht. Sluit een DGO aan op bredere beleidsdoelen? Denk aan woningbouw, transformatie in het sociaal domein, participatie en bestaanszekerheid. Een DGO is geen geïsoleerd opvangvraagstuk — het raakt aan vrijwel alles wat gemeenten al doen.

Draagvlak. Hoe staat de omgeving erin? Ervaring helpt. Persoonlijk omgevingsmanagement helpt meer. Mensen die vragen kunnen stellen en zorgen kunnen uiten, zijn eerder bereid mee te bewegen.

Haalbaarheid. Begin je bij nul, of heb je al iets? Tijdelijke gemeentelijke opvang kan een DGO worden. Bestaande ervaring is het sterkste argument.

Elke gemeente kan dit

Rheden is niet uitzonderlijk groot, niet politiek uitzonderlijk progressief, en stond zeker niet te wachten op een extra verantwoordelijkheid. Maar de gemeente zag een kans om iets fundamenteel beter te doen — voor mensen die opvang nodig hebben, én voor de gemeente zelf.

Inmiddels werken Rheden, Meierijstad en Hengelo samen in een DGO-verband, met gedeelde uitgangspunten over stabiliteit, lokale regie en integrale begeleiding. Meer gemeenten zijn in beweging.

Staat jouw gemeente nog voor een spreidingswettaakstelling en is nog niet alles vastgelegd? Dan is nu het moment om te verkennen of een DGO ook voor jou werkt. In principe kan elke gemeente dit.

Hoe ik kan helpen

In opdracht van gemeente Rheden heb ik een DGO van begin tot eind opgezet — van de eerste onderhandelingen tot een werkende organisatie van ruim 35 medewerkers. Ik weet wat er komt kijken bij de eerste stappen, en waar de valkuilen zitten.

Voor gemeenten die willen verkennen of een DGO haalbaar is, bied ik een quickscan aan. In een beperkt aantal uur breng ik in kaart waar je staat, wat er al is, en wat de eerste stappen zijn richting een besluit. Concreet, direct inzetbaar, geen grote commitment vooraf.